Op maandag 28 september vond de Nationale Conferentie Duurzame Digitalisering plaats bij Gooiland Events in Hilversum. Beleidsmakers en experts kwamen samen rond de vraag hoe we duurzame digitalisering verder brengen: van ambitie naar transitie. Met aandacht voor verduurzaming van AI, het verduurzamen van en door IT en de randvoorwaarden die daarvoor nodig zijn. Tijdens twee rondes met in totaal twaalf break-outsessies werden oplossingen en inzichten gepresenteerd voor deze vraagstukken. Hieronder blikken we terug op de bijdragen van onze sprekers en coalitiegenoten.
Niet alleen werd het Manifest Duurzame Digitalisring 2027-2030 overhandigd aan Michiel Boots, directeur-generaal Economie en Digitalisering bij het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, ook werden het whitepaper Measuring the IT footprint en het greenpaper Circulaire Elektronica overhandigd aan Pieter van de Glind, Programmamanager Duurzame Digitalisering bij het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.
Van de financiële sector, tot politiek en de toekomstige generaties
De eerste break-outronde: samenwerken, inzicht krijgen en bewuste keuzes maken
Hoe kan een digitaal productpaspoort helpen om elektronica langer te gebruiken? Mark Heere (GS1 Nederland), Leonieke Mevius (Gemeente Amsterdam) en Trisha van den Oever (TP Vision) gingen in op het Digital Product Passport voor beeldschermen. De praktijkcase liet zien hoe productinformatie, reparatiegegevens en informatie over onderdelen bij elkaar kunnen worden gebracht. Daarbij is samenwerking tussen fabrikanten, gebruikers en reparateurs onmisbaar. De inzichten uit deze verkenning zijn vastgelegd in de Greenpaper Circulaire Elektronica, waarin ook de betekenis van gestandaardiseerde data-uitwisseling wordt toegelicht.
Thomas Mollema (Highberg), Gijs van Houwelingen en Analivia Brouwer (Ministerie van Economische Zaken en Klimaat) richtten zich op de samenwerking rond duurzame AI. Welke organisaties werken aan welke vragen, en waar kunnen zij elkaar versterken? Het verbinden van initiatieven, het delen van praktijkervaringen en het ontwikkelen van bruikbare meetkaders vormen belangrijke onderdelen van de inzet van de NCDD-werkgroep Duurzame AI. Zo hoeft niet iedere organisatie dezelfde zoektocht afzonderlijk te doorlopen.
Duurzame digitalisering vraagt ook om duidelijkheid over verantwoordelijkheden. Tara Vester en Irene Jonkers (Hogeschool Utrecht) verzorgden de sessie ‘Wie doet wat? Activiteiten en rollen in duurzame digitalisering.’ De bijbehorende tool, het SIIA Kompas, sluit aan op het Sustainable IT Impact Assessment (SIIA) en helpt organisaties het gesprek te voeren over die activiteiten, rollen en samenwerking. Niet alleen de vraag wat er moet veranderen is namelijk belangrijk, maar ook wie daarmee aan de slag gaat.
Duurzaamheid, digitale autonomie en grip op terugkerende kosten stonden centraal. Hoe vertaal je deze aandachtspunten naar aanbestedingen en contracten? In de workshop ‘DecAIde! Slimme keuzes voor verantwoorde inkoop van AI’ lichtten Rachel Kuijlenburg (Logius) en Michel Verhagen (NCDD) de kansen toe die inkoop kan bieden om IT over de gehele keten, in de gebruiksfase én hergebruik duurzaam in te zetten.
Maaike Maranus-van de Vrande (Conclusion) verbreedde in haar sessie het perspectief van duurzame naar regeneratieve IT. Naast het verminderen van de ecologische voetafdruk ging het om de bijdrage van technologie aan maatschappelijke doelen en goed bestuur. Haar denkkader bracht deze verschillende dimensies bij elkaar.
Het meten van de IT-voetafdruk stond centraal bij Wiebren van der Zee (ABN AMRO), Jeroen van der Tang (NLdigital) en Jelle Attema (NCDD). Het bijbehorende whitepaper Measuring the IT footprint beschrijft de praktijkervaring van ABN AMRO met het meten van de CO₂-uitstoot van IT. Van databronnen en meetmethoden tot dashboards, verantwoordelijkheden en doelstellingen: het paper laat zien wat nodig is om inzicht te vertalen naar sturing. Ook de uitdagingen rond het meten van generatieve AI komen aan bod.
De tweede break-outronde: duurzame digitalisering toepassen in de praktijk
Wilco Burggraaf (HighTech Innovators), Robert Keus (GreenPT) en Marco Verzijl (Zirrow) verzorgden de sessie over duurzame AI in de praktijk. Energiezuinige architecturen, passende modellen en duurzame cloudvoorzieningen vormden de invalshoeken. De achterliggende afweging blijft belangrijk: welke oplossing past bij de toepassing? Bewuste keuzes over modellen en infrastructuur zijn immers onderdeel van het beperken van de milieu-impact van AI.
Eline van Terwisga (Copper8) en Else Laura Rademaker (DEN) richtten zich op duurzaam digitaal werken binnen organisaties. Met de aanpak van DEN en de strategische en tactische kaders van Copper8 draaide deze sessie om concrete maatregelen en organisatieverandering.
Claudia Hovius (Conclusion), Joost van Lier (I-Interim Rijk) en Wiebren van der Zee (ABN AMRO) verzorgden de sessie over duurzaamheid als ontwerpprincipe. Het nieuwe position paper EA Principles for Sustainability biedt hiervoor acht duurzaamheidsgerichte architectuurprincipes, ontwikkeld vanuit onderzoek en praktijkkennis. Daarmee krijgen architecten handvatten om duurzaamheidsdoelen al vroeg in de ontwikkeling van IT mee te nemen. De bijdrage van ABN AMRO richtte zich op de toepassing binnen de organisatie.
Hoe maken we de positieve impact van IT zichtbaar? Renske Melchers-Vermolen en Bob Nijkamp (Rabobank) en Maaike Maranus-van de Vrande (Conclusion) verkenden een denkkader om die waarde te herkennen en bespreekbaar te maken. Praktijkvoorbeelden vormden het vertrekpunt voor reflectie op de eigen organisatie.
Analivia Brouwer (Ministerie van Economische Zaken en Klimaat) en Marlou Snelders (FME) verzorgden de sessie over duurzaamheid en digitale soevereiniteit vanuit Nederlands en Europees perspectief. Zowel vanuit de publieke als private sector blijkt dat duurzaamheid, digitalisering en autonomie geen losse agenda’s meer zijn. Het is daarom belangrijk dat Nederland slim investeert, met open standaarden en regie over eigen industriële data. Het Nederlandse Actieprogramma Duurzame Digitalisering 2026–2028 richt zich daarbij op een duurzamere digitale sector, de inzet van digitalisering voor verduurzaming en randvoorwaarden zoals kennisdeling en standaardisatie.
Hans Stokking (TNO) en Rachel Kuijlenburg (Logius) belichtten de kracht van standaarden voor Green IT. Daarbij was aandacht voor levensduurverlenging, leveranciersonafhankelijkheid en duurzame software. Voor organisaties die hun hardware-inkoop willen verduurzamen, biedt het eerder gepubliceerde rapport Standaarden voor toekomstbestendige en duurzame IT-inkoop van laptops verdere aanknopingspunten. Het brengt standaarden en keurmerken bijeen en laat zien waarom repareerbaarheid en een langere gebruiksduur zowel ecologisch als financieel relevant zijn.
Samen verder: van ambitie naar transitie
Met het vernieuwde manifest bouwen we verder aan duurzame AI, het verduurzamen van IT binnen organisaties en de inzet van digitalisering voor verduurzaming. Kennis, vaardigheden, onderzoek, standaardisatie en samenwerking blijven daarbij onmisbaar. Het manifest krijgt een vervolg in het nieuwe werkprogramma van de NCDD.
De volgende stap zetten we samen: door kennisproducten te gebruiken, ervaringen te delen en elkaar te helpen om duurzame keuzes onderdeel te maken van de dagelijkse praktijk. Dank aan alle sprekers en coalitiegenoten die hieraan bijdragen. Zo werken we verder aan duurzame digitalisering als norm. Graag tot snel!